Elke jaar wordt de week was de week van de Psycho sociale arbeidsbelasting en werkstress georganiseerd. Onder (ongezonde) werkstress wordt verstaan: stress door of in de werksituatie. De stress hoeft niet veroorzaakt te worden door die werksituatie alleen. Ook de combinatie van hoge belasting op het werk met belasting in het privéleven kunnen stressklachten veroorzaken en leiden tot verminderd functioneren op het werk. Bij langdurige stress is de balans tussen draagkracht en draaglast verstoord en kunnen stressklachten optreden. Deze klachten kunnen zich lichamelijk, psychisch of in het gedrag uiten. Als niet tijdig Als niet tijdig wordt ingegrepen kunnen de signalen leiden tot chronische klachten: burn-out, chronische moeheid, spanningsproblemen, angststoornissen, maag- en darmproblemen, nek- en schouderklachten, nervositeit en depressie. Ik hoorde recent over een jongen van voor in de twintig, werkzaam bij een groot wereldwijd opererend software bedrijf dat hij depressies had, somber was en na lang zoeken de diagnose burn out had gekregen. Dan ben je dus net de 20 gepasseerd, ben je gewoon goed in je werk, want dat was hij en dat krijg je dit. Neem dan even mee dat hij nog zijn hele leven verder moet. Zolang dat duurt, realiseer ik mij, wetende dat hij ook depressieve periodes heeft gekend.
De meeste mensen brengen een groot deel van hun tijd op hun werk door, zo meldt de website van het ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid. De omgang met collega’s en cliënten kan veel invloed hebben op hoe iemand zich voelt, zeker als er sprake is van pesterijen, geweld, discriminatie of seksuele intimidatie. Dit kan ingrijpende gevolgen hebben in de vorm van ernstige lichamelijke en psychische klachten. Ook een hoge werkdruk kan een bron van stress vormen. De werkgever is verplicht grensoverschrijdend gedrag en werkdruk te voorkomen. Maar ook de werknemers zelf dragen hiervoor medeverantwoordelijkheid.
Nu is er natuurlijk ook zoiets als draaglast en draagkracht. Stress heeft te maken met de hoeveelheid spanning of druk die je ervaart. Wanneer de eisen die aan je worden gesteld of die je aan jezelf stelt, overeenkomen met wat je aankunt, spreken we van gezonde spanning of gezonde stress. De draaglast (de belasting) en de draagkracht (de belastbaarheid) zijn dan met elkaar in evenwicht. De draaglast wordt gevormd door factoren en eisen uit je omgeving die spanning veroorzaken. De draagkracht wordt bepaald door jouw mogelijkheden om stress te voorkomen en er mee om te gaan.
Er ontstaan problemen wanneer de draaglast groter wordt dan de draagkracht. Bijvoorbeeld doordat er in korte tijd veel gebeurt of het heel druk is, waardoor de draaglast groter wordt (zwaarder). Maar het kan ook zijn dat je moe of ziek bent, waardoor je draagkracht vermindert. Resultaat is dat de eisen die gesteld worden, groter zijn dan wat je aankunt of denkt aan te kunnen.
Ik vroeg mij af of zoiets als draagkracht onder invloed is van onze cultuur. Zou het zo kunnen zijn dat in een maatschappij waarin wat men van mensen verwacht hoog zijn, de draaglast dan tot grote hoogte kan toenemen en met dus pas in een veel later stadium aan de spreekwoordelijke enkels afbreekt. Ik vroeg mij in het verlengde hiervan ook af of de lichamelijke en psychische gevolgen dan wellicht nog groter zouden zijn. Zo kopte het NRC in Januari van dit jaar: Karoshi: werken met de dood tot gevolg. De directeur van een groot reclamebureau was opgestapt nadat een werknemer van hem zelfmoord had gepleegd als gevolg van werkstress. Nu is zelfmoord plegen als gevolg van het aantal overuren die je gedraaid heb wel extreem en je zou denken dat de draagkracht wel bijzonder laag geweest moest zijn. In de maand voorafgaand aan haar dood werkte de medewerker in totaal honderd uur bovenop haar normale rooster. Haar familie liet naderhand weten dat ze in die periode last had van een depressie. In de Verenigde Staten geeft zo’n 80% van de werknemers aan dat werkdruk een probleem oplevert. Je zou dit percentage kunnen toeschrijven aan de arbeidsethos. “Amerikanen leven om te werken” stelde de Zwitserse filosoof Alain de Botton enkele jaren geleden. Het Angelsaksische denken is inmiddels ook in onze haarvaten doorgedrongen. Stilstand is achteruitgang. Wij moeten elke dag beter presteren, meer presteren, meer winst maken dan dat wij gisteren deden. Geen moment is er ruimte om even een pas op de plaats te maken, want de concurrentie staat niet stil. Ook in ons land is normaal om te stellen ‘Ziek zijn overkomt je, verzuim is een keuze’. Dat is ook feitelijk zo. Er zijn genoeg mensen die verzuimen terwijl er objectief weinig aan de hand is. Omgedraaid zijn er ook velen die objectief iets mankeren, aan een chronische ziekte leiden en die alles willen maar niet ziek willen zijn omdat ze een chronische ziekte hebben. De ervaring uit Japan, de Verenigde Staten leren ons dat wij er ook best een schepje bovenop kunnen doen.
De grens tussen wat kan en wat niet meer kan is soms niet duidelijk. Want wie zegt tegen zijn leidinggevende dat de grens wel zo’n beetje bereikt is, dat je niet meer kan? Hier ook een verantwoordelijkheid bij leidinggevende, want verzuim kost geld, geld voor het doorbetalen van salaris, geld voor vervangend personeel. Wij hebben al die mensen echter ook nodig. Misschien is verzuim niet altijd een keuze en misschien is het goed om af en toe even een pas op de plaats te maken, juist omdat wij tegenwoordig met z’n allen duurzaam inzetbaar moeten zijn?
Geef een reactie