Vandaag 4 mei herdenken wij alle Nederlanders die vanaf de Tweede Wereldoorlog door oorlogshandelingen of bij VN-vredesmissies waren omgekomen, zowel in als buiten Nederland. In eerste instantie was de herdenking alleen voor gevallen strijders. In 1966 werden hier, na kritiek vanuit de (Joodse) gemeenschap, ook de meer dan 100.000 weggevoerde en vermoorde Joden aan toegevoegd, die daarvoor niet genoemd werden tijdens de herdenking.
In 1970 ontstond de eerste grote ophef rondom de herdenking. Dat jaar probeerden twee mannen van de ‘Amsterdamse Jongerenactiegroep Homoseksualiteit’ een krans te leggen op het monument op de Dam voor homoseksuelen die in concentratiekampen omkwamen. Dit werd niet toegestaan en de mannen werden meegenomen door de politie. Er werden Kamervragen over gesteld en in 1971 mocht wel een krans voor omgekomen homoseksuelen, alsmede zigeuners, worden gelegd. Vanaf 1981 is de herdenking ook gericht tegen ‘racisme en onverdraagzaamheid’. In 2015 werd in het memorandum vastgelegd dat alle slachtoffers de Nederlandse nationaliteit moeten hebben gehad. In 2019 werd dit weer aangepast, omdat hiermee ongewild groepen buitengesloten zouden kunnen worden, zoals de joodse vluchtelingen uit Duitsland. In 2013 deden het Nederlands Verbond voor Progressief Jodendom, de Raad van Kerken, het Contactorgaan Moslims en Overheid en het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap een gezamenlijke oproep om alleen nog de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog te herdenken. Ze vonden dat de beweegredenen voor het houden van de herdenking “niet meer helder” overkwamen. Nu er ook slachtoffers van andere oorlogen herdacht werden, zou dit volgens hen geleid hebben “tot verwatering en het wegvallen van het onderscheid tussen daders en slachtoffers”
Tot zover de Wikipedia, het schetst een beeld van de geschiedenis en laat zien dat zelfs zoiets als een Dodenherdenking leidt tot onenigheid. Zelfs over de vraag wie herdenken wij nu op dat moment en wie niet bestaan meningsverschillen. Zo ook vandaag. De burgemeester van Amsterdam wil niet dat de herdenking op de Dam misbruikt wordt door mensen die willen demonstreren tegen wat er op dit moment in Gaza gebeurt. Het aantal mensen dat op de Dam aanwezig mag zijn is teruggebracht en mensen die vanavond willen herdenken moesten zich vooraf registreren.
Voor mijn ouders en grootouders was de Dodenherdenking iets wat hen direct raakte. Zij hadden de Tweede Wereldoorlog van nabij meegemaakt. Mijn grootouders aan vaderskant werkte bij het Apeldoornse Bosch toen de Nazi’s alle Joodse bewoners en het Joods personeel, hun collega’s, op transport zette. Mijn grootvader aan moederskant was gelegerd op de Grebbeberg bij de inval van de Duitsers in 1940. Mijn moeder werd geboren op 12 april 1940, in Rotterdam Zuid. Zij was net een maand oud toen de stad door de Duitsers gebombardeerd werd. Zij hadden mensen om te herdenken, vrienden, buren, naasten, patiënten, collega’s die de oorlog niet hadden overleefd.
Ik ben van na de oorlog. Ik heb niemand om te herdenken, niemand die mij nabij staat, die door oorlogsgeweld om het leven is gekomen. Ik ben ook vanavond 2 minuten stil, uit respect, niet direct omdat ik specifiek aan mensen denk op dat moment. Ik zeg dat ik van ná de oorlog ben, maar feitelijk is dat onjuist. Het wrange is dat wij, over de gehele wereld na 1945, wereldwijd meer dan 90 oorlogen en conflicten hebben gehad. Wij herdenken, staan stil bij wat er is gebeurd, maar wij leren er vrij weinig was. Telkens zijn er weer mensen die anderen opzwepen die ergens weer een conflict aangaan. Wij zijn amper in staat om ons gezonde verstand te gebruiken. Ik heb mij wel eens afgevraagd of gezond verstand überhaupt bestaat. Overal zijn er mensen die volgelingen tegen anderen opzetten, die mensen zover krijgen dat er een gewapend conflict of nog erger een oorlog ontstaat. Het ontstaan van aan conflict is daarna, niet heel ingewikkeld, Timothy Leary schreef hier al over, het is actie-reactie. Hamas valt Israël binnen, brengt enorm veel mensen om het leven, verkrachten vrouwen, gijzelen ook veel mensen. Israël kan dit niet over zijn kant laten gaan en valt Gaza binnen. Daar reageert een groep als Hezbollah weer op, gevolgd door Iran en zie hier het ontstaan van een conflict. Aan het begin van de Tweede Wereld oorlog viel Duitsland Polen binnen, de Britse regering stelde Hitler een ultimatum, hij moest zich terugtrekken anders zou ook Engeland in oorlog zijn met Duitsland. Uiteindelijk stootte Hitlers troepen door naar Rusland wat, zoals later bleek, het begin van het einde was van Hitler. Redelijk stom, want als hij iets van de geschiedenis had geleerd was hij hier nooit aan begonnen.
Geschiedenis was vroeger mijn favoriete vak. Ik vond het vak vooral mooi door de verhalen, niet door de jaartallen, wie interesseert het nu dat de datum 2 juli 1600 of 18 juni 1815? Wat er op die datum, of rondom die datum gebeurde, waarom het gebeurde en wat de gevolgen waren is veel interessanter. De jaartallen maken van de geschiedenis wel haast een exacte wetenschap, maar eigenlijk is het een sociale wetenschap. Geschiedenis gaat over mensen, het gaat over waarom wij doen wat wij doen.
Wij hebben tegenwoordig te maken met een tijdsgewricht waarin nog amper mensen leven die de Tweede Wereld oorlog hebben meegemaakt, mensen die uit eerste hand hierover kunnen vertellen. Wij leven ook in een wereld waarin nog steeds veel gebeurt, maar voor velen de Dodenherdenking iets abstract, want wie moeten wij herdenken en wie bepaald aan wie ik mag denken, wie ik mag herdenken en wie niet? Voor mij is de Dodenherdenking om stil te staan bij alle doden, mensen die om zijn gekomen bij gewapende conflicten over de gehele wereld en nee die ken ik absoluut niet, maar stil staan bij de stupiditeit van gewapende conflicten, om stil te staan bij het feit dat wij niets leren van wat er gebeurd is, het feit dat wij telkens weer achter mensen aanlopen die veel beloven, maar werkelijk niets voor ons doen dan ons weer een nieuw conflict binnen loodsen, als wij daar nu eens met z’n allen bij stil zouden kunnen staan?
Geef een reactie